اى انسان تو با كوششى هر چه تمامتر و با جدّ و جهدى هر چه بيشتر به‌سوى پروردگارت در حركت هستى و به شَرف ملاقات او خواهى رسيد ! همان‌طور كه انبياء از نقطه نظر سير و حركت طبيعى و طبعى و مادّى چون ساير افراد بشر در حركت هستند و از كوچكى به بزرگى ، و از ضعف بقوّت ، و از صغر جسم به كِبَر در حركتند ؛ و كريمهء شريفه : « قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » ( سوره‌الكهف ( 18 ) صدرآيه 110 ) . بگواى پيامبر كه حقّا من انسانى همانند شما هستم . و آيه « وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ الْآخِرَةِ وَ أَتْرَفْناهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ما هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ » ( سوره المؤمنون ( 23 ) آيه 33 ) . و گفتند مردمانِ پر از منيّت و استكبار از قوم پيامبرى كه ما بعد از نوح او را فرستاديم ؛ آن كسانىكه كفر ورزيدند و ملاقات آخرت را تكذيب كردند ، آن كسانىكه ما در زندگى حيوانى دنيا آنان را به‌طغيان و فساد انداختيم : اين مرد نيست مگر انسانى مثل شما ، مىخورد از آنچه شما از آن مىخوريد و مىآشامد از آنچه شما از آن ميآشاميد ؛ بر آن دلالت دارد . همين‌طور از نقطه نظر كمالات روحى و بروز استعدادها و غرائز و صفات باطنى و ملكات ، مانند ساير افراد بشر در سير بوده ؛ و در مدّت درازاى عمر ، آن گوهرهاى نهفته و ناسفتهء خود را به مرحلهء ظهور و فعليّت تامّه مىرسانند . كمال هر موجود فعليّت استعدادهاى همان موجود است بحث چهارم : بهره و نتيجهء بفعليّت درآمدن استعدادها ، تابع مستقيمى است از خود استعدادها مثلًا فعليّت انسان تابع استعداد انسانى است ، فعليت حيوان تابع استعدادهاى همان حيوان است ؛ هيچگاه مثلًا شترمرغ در سير تكاملى خود ، فعليّت باز شكارى را نخواهد يافت ؛ و فعليّت و كمال گوسپند ، بروز استعدادهاى شتر و اسب نخواهد شد . هر كدام از اين انواع مختلفه و اصناف متفاوتهء حيوانات در جهت همان غريزه و استعداد حركت كرده و همان قوّه و قابليّتى را كه در ذات آنان نهفته است به مقام ظهور و بروز و فعليّت و تماميّت مىرسانند . هر يك از افراد انسان همان‌طور كه از نقطه نظر مادّه و طبع ، در جهت تكامل